ملكات و توانمندىهايمان استفاده كرده‌ايم و همهء اموال طبيعى و موروثى و اكتسابىمان نيز به عمل مىآيد ؛ « إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا . » « 1 » و خداى تعالى مىفرمايد : « ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ » « 2 » و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم طرز تفكرى را از اين مسئله به ما مىدهد و مىفرمايد : « روز قيامت هيچ بنده‌اى قدم از قدم برنمىدارد ، مگر اين‌كه از عمرش سؤال مىشود كه در چه راهى گذراندى ؟ و از عملش پرسيده مىشود كه چه كار كرده است ؟ و از مال و ثروتش بازخواست مىشود كه از كجا به دست آوردى و در چه راهى صرف كردى ؟ و از جسم و بدنش سوال مىشود كه در چه راهى فرسوده كردى ؟ » « 3 » اگر بخواهيم فرمودهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را پىگيرى كنيم ، اين صفت فراگيرى و شمول در آن به صورت خلاصه آمده است و هرگز بهتر از اين سخن معروف پيدا نخواهيم كرد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در آن گفتارش هركسى را از جهتى به پاسدار و پليس يا مدير مسئول نسبت به كاركنان خوبى كه همراه او هستند ، تشبيه كرده ، مىفرمايد : « همهء شما چوپان ( ديده‌بان ) و همهء شما مسئول رعيت خود هستيد ، امام ، چوپان ، و مسئول رعيت خويش و مرد ديده‌بان اعضاى خانواده و مسئول آنهاست ، و زن در خانهء شوهرش . چوپان و مسئول افراد زير دستش و خدمتگزار ، چوپان ( پاسدار ) مال مولاى خويش و مسئول رعيت خود است . » « 4 » .

--> ( 1 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 36 : زيرا گوش و چشم و دل همه مسئولند . ( 2 ) - تكاثر ( 102 ) آيهء 8 : سپس در آن روز ( همهء شما ) از نعمت‌هايى كه داشته‌ايد ، بازپرسى خواهيد شد . ( 3 ) - ر . ك : صحيح ترمذى : 4 / 612 ؛ حديث 2417 ؛ سنن دارمى : 1 / 144 ، حديث 537 و 539 ؛ المصنّف ابن ابى شيبه : 7 / 125 ، حديث 34684 ؛ المعجم الأوسط : 7 / 307 ، حديث 7576 ؛ المعجم الصّغير : 2 / 49 ، حديث 760 ، مسند ابى يعلى : 13 / 428 ، حديث 7434 ؛ المعجم الكبير : 10 / 8 ، حديث 9772 ؛ تهذيب الكمال : 10 / 517 ؛ و حديث چنين است : « سوگند به خدايى كه جان من در اختيار اوست ، روز قيامت بنده‌اى قدم از قدم برنمىدارد ، مگر اين‌كه خداى تعالى از چهار چيز مىپرسد : از عمرش كه در چه راهى گذرانده ، از جسمش در چه راهى فرسوده ، از مالش از كجا آورده و در چه راهى صرف كرده و از محبت ما اهل بيت بازخواهى مىكند . » ، ر . ك . مجمع الزوائد : 10 / 346 ؛ المعجم الكبير : 11 / 102 ، حديث 11177 ؛ المعجم الأوسط : 9 / 156 ، حديث 9406 ، بشارة المصطفى : 252 ؛ تفسير نور الثّقلين : 4 / 402 . ( 4 ) - ر . ك : صحيح بخارى : 2 / 848 ، حديث 2278 و ص 901 ، حديث 2416 و ص 902 ، حديث 2419 و 3 / 1010 ، حديث 2600 و 5 / 1988 ، حديث 4892 و ص 1996 ، حديث 4904 و 6 / 2611 ، حديث 6719 ؛ صحيح ابن حبان : 10 / 342 ، حديث 4489 ؛ سنن ترمذى : 4 / 208 ، حديث 1705 ؛ مجمع الزوائد : 5 / 207 ؛ منية المريد شهيد ثانى : 381 ؛ بحار الانوار : 72 / 38 ؛ تفسير قرطبى : 5 / 258 : صحيح مسلم : 3 / 1459 ، حديث 29 / 18 .